Engelli asansörleri (erişilebilirlik asansörleri), tekerlekli sandalye kullanıcıları, görme veya işitme engelliler, yaşlılar ve hareket kabiliyeti kısıtlı bireylerin binalarda bağımsız ve güvenli bir şekilde dikey dolaşımını sağlamak üzere özel olarak tasarlanmış sistemlerdir.
Mimari projelerde, teknik dosyalarda ve belediye ruhsatlandırma süreçlerinde bu asansörlerin tasarımı TS EN 81-70 (Asansörler – Yapım ve Montaj İçin Güvenlik Kuralları – Yolcu ve Yük Asansörleri için Özel Uygulamalar – Bölüm 70: Engelliler Dahil Yolcular İçin Asansörlere Erişilebilirlik) standardına uygun olarak projelendirilmek zorundadır.
Temel Standartlar ve Kapasite Sınıfları
TS EN 81-70 standardına göre tekerlekli sandalye kullanımına uygun asansörler üç ana tipe ayrılır:
| Tip | Minimum Kabin Ölçüleri (Genişlik × Derinlik) | Minimum Kapasite | Kullanım Amacı |
| Tip 1 | 1000 mm × 1300 mm | 450 kg | Sadece bir tekerlekli sandalye kullanıcısı |
| Tip 2 | 1100 mm × 1400 mm | 630 kg | Tekerlekli sandalye kullanıcısı ve bir refakatçi (Genel standart) |
| Tip 3 | 2000 mm × 1400 mm | 1275 kg | Tekerlekli sandalyenin kabin içinde tam tur dönebilmesi |
Not: Asansör kat ve kabin kapılarının net geçiş genişliği tüm tipler için minimum 800 mm olmalıdır. Ancak tekerlekli sandalyelerin manevra payı ve yoğun kullanım göz önüne alındığında projelerde 900 mm net geçiş tercih edilmesi önerilir.
Kabin İçi Teknik Donanımlar ve Özellikler
Hareket kısıtlılığı olan veya duyusal engeli bulunan bireylerin asansörü yardımsız kullanabilmesi için kuyu ve kabin donanımlarında şu spesifikasyonlar aranır:
- Kontrol Panelleri (Kasetler): Kabin içi ve kat kasetlerindeki butonlar zeminden en az 900 mm, en fazla 1200 mm yükseklikte konumlandırılmalıdır. Butonlar kabartmalı (Braille alfabesi) olmalı ve basıldığında hem görsel hem de işitsel (tıklama sesi) geri bildirim vermelidir.
- Küpeşte (Tutunma Barı): Kabin yan duvarlarında, zeminden 900 mm (±25 mm) yükseklikte, kavraması kolay ve uçları kapalı tutunma barları bulunmalıdır.
- Ayna Konumlandırması: Tekerlekli sandalye kullanıcısının kabin içinde dönemediği durumlarda (Tip 1 ve Tip 2), asansörden geri geri çıkarken katı ve kapıyı görebilmesi için kabin arka duvarında ayna bulunmalıdır. Çarpışmaları önlemek adına bu aynanın alt kenarı zeminden en fazla 300 mm yüksekte başlamalıdır.
- Seviyeleme Hassasiyeti: Asansör kabin eşiği ile kat zemini arasındaki hizalama farkı ±10 mm’yi geçmemelidir. Bu tolerans, tekerlekli sandalyenin küçük tekerleklerinin takılmasını veya yürüme zorluğu çekenlerin tökezlemesini kesin olarak önler.
- Sesli ve Görsel Uyarılar: Asansörün hangi katta olduğunu, kapı açılma/kapanma hareketlerini bildiren sesli anons sistemi ile kat yönünü gösteren yüksek kontrastlı ekranlar zorunludur.